MỤC LỤC
- 1. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Vấn đề sử dụng trái phép dữ liệu huấn luyện AI
- 2. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Phân tích các vụ việc của OpenAI và Anthropic
- - Đức, phán quyết về hành vi xâm phạm quyền tác giả của ChatGPT thuộc OpenAI
- - Hoa Kỳ, thỏa thuận dàn xếp quy mô lớn trong vụ kiện tập thể đối với Anthropic
- 3. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Phân tích chuyên sâu căn cứ phán quyết của tòa án
- - Việc áp dụng nguyên tắc “sử dụng hợp lý (Fair Use)” của tòa án Hoa Kỳ
- 4. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Những vấn đề doanh nghiệp AI cần lưu ý
1. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Vấn đề sử dụng trái phép dữ liệu huấn luyện AI
Các vụ kiện xâm phạm quyền tác giả đang diễn ra ngày càng nhiều trên toàn thế giới.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng chưa từng có của công nghệ trí tuệ nhân tạo trong thời gian gần đây, việc sử dụng trái phép nội dung được bảo hộ quyền tác giả trong lượng dữ liệu khổng lồ dùng để huấn luyện AI đang trở thành một vấn đề pháp lý nghiêm trọng trên toàn cầu.
Đặc biệt, các vụ kiện xâm phạm quyền tác giả liên quan đến AI tại Hoa Kỳ và Đức đang có ảnh hưởng đáng kể đến việc xác lập tiêu chuẩn bảo vệ quyền của người sáng tạo và định hình hệ sinh thái tương lai của ngành AI.
2. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Phân tích các vụ việc của OpenAI và Anthropic
Bài viết xem xét các vụ kiện xâm phạm quyền tác giả liên quan đến AI, tập trung vào phán quyết của Tòa án khu vực München, Đức về “ChatGPT” của OpenAI và vụ dàn xếp trong vụ kiện tập thể đối với Anthropic tại Tòa án liên bang California, Hoa Kỳ.
Đức, phán quyết về hành vi xâm phạm quyền tác giả của ChatGPT thuộc OpenAI
Ngày 11 tháng 11 năm 2025, Tòa án khu vực München, Đức phán quyết rằng việc “ChatGPT” của OpenAI sử dụng trái phép lời của 9 ca khúc, trong đó có tác phẩm của nhạc sĩ nổi tiếng người Đức Herbert Grönemeyer, làm dữ liệu huấn luyện đã vi phạm pháp luật về quyền tác giả.
Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả này do Hiệp hội Quyền tác giả Âm nhạc Đức (GEMA) khởi kiện OpenAI.
GEMA đại diện cho quyền của khoảng 80.000 thành viên là các nhà sáng tạo như nhạc sĩ và người viết lời, đồng thời cho rằng việc sử dụng trái phép dữ liệu này là bất hợp pháp.
Tòa án đã xem xét liệu việc huấn luyện dữ liệu cho mô hình AI có xâm phạm quyền sao chép và quyền khai thác của chủ thể quyền tác giả hay không, đồng thời xác định rằng “việc OpenAI lưu trữ lời bài hát được bảo hộ quyền tác giả và xuất nguyên văn khi cần” rõ ràng cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả.
- Lập luận phản bác của OpenAI : AI không lưu trữ dữ liệu cụ thể mà chỉ học các mẫu từ nguồn dữ liệu rộng lớn → cho rằng người dùng phải chịu trách nhiệm
- Tòa án : Bản thân việc ghi nhớ trong giai đoạn huấn luyện AI và khả năng tái tạo tác phẩm đã tạo thành căn cứ xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả
Theo đó, hội đồng xét xử đã ra lệnh chấm dứt việc lưu trữ lời bài hát và xuất lời bài hát trong câu trả lời, đồng thời buộc bồi thường thiệt hại.
Tuy nhiên, OpenAI được cho là sẽ kháng cáo quyết định này.
Hoa Kỳ, thỏa thuận dàn xếp quy mô lớn trong vụ kiện tập thể đối với Anthropic
Tại Hoa Kỳ, doanh nghiệp AI Anthropic đã vướng vào một vụ kiện xâm phạm quyền tác giả quy mô lớn với các tác giả do bị cáo buộc tải xuống hàng loạt sách sao chép bất hợp pháp để huấn luyện mô hình AI “Claude” của mình.
Tòa án liên bang Khu vực phía Bắc California đã sơ bộ phê duyệt thỏa thuận dàn xếp trị giá hàng tỷ đô la.
Tòa án xác định rằng nguyên tắc sử dụng hợp lý (Fair Use) theo pháp luật Hoa Kỳ về quyền tác giả có thể được áp dụng đối với việc huấn luyện bằng những cuốn sách mà Anthropic đã mua hợp pháp.
Tuy nhiên, tòa án xác định việc tự ý sử dụng sách sao chép bất hợp pháp là hành vi xâm phạm quyền tác giả và đã phê duyệt thỏa thuận dàn xếp quy mô lớn.
Theo thông tin được công bố, Anthropic đã trình phương án dàn xếp với điều kiện thanh toán khoảng 3.000 đô la cho mỗi cuốn sách cùng tiền lãi và tiêu hủy tập dữ liệu có vấn đề.
3. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Phân tích chuyên sâu căn cứ phán quyết của tòa án
Phán quyết của tòa án Đức phản ánh định hướng bảo hộ quyền tác giả nghiêm ngặt của châu Âu trước sự phát triển của công nghệ AI.
Tòa án xác định rằng bản thân việc “ghi nhớ” lời bài hát được bảo hộ quyền tác giả trong quá trình huấn luyện AI để có thể “tái tạo” hoặc “xuất nguyên văn” khi cần là hành vi sao chép xâm phạm quyền khai thác của chủ thể quyền tác giả.
Nhận định này có thể được hiểu là nếu mô hình AI không chỉ trích xuất mẫu từ dữ liệu mà trên thực tế còn có khả năng lưu trữ và tái hiện phần cốt lõi của tác phẩm gốc thì bản thân hoạt động huấn luyện có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Phán quyết này cũng phù hợp với định hướng của Chỉ thị về quyền tác giả của Liên minh châu Âu (EU) và được dự đoán sẽ làm thay đổi phương thức lựa chọn, quản lý dữ liệu huấn luyện của các doanh nghiệp AI tại châu Âu.
Việc áp dụng nguyên tắc “sử dụng hợp lý (Fair Use)” của tòa án Hoa Kỳ
Trong vụ việc của Anthropic, tòa án Hoa Kỳ đã áp dụng nghiêm ngặt các yếu tố của nguyên tắc “sử dụng hợp lý” được quy định tại Điều 107 Luật Liên bang Hoa Kỳ về quyền tác giả.
Theo đó, tòa án không xác định bản thân việc sử dụng tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả để huấn luyện LLM là bất hợp pháp.
Đối với việc Anthropic trực tiếp mua và quét bản in, tòa án công nhận đây là sử dụng hợp lý vì việc sao chép nhằm lưu dưới dạng bản kỹ thuật số để tiết kiệm không gian lưu trữ và hỗ trợ tìm kiếm.
Tuy nhiên, tòa án xác định việc tải xuống và lưu giữ “bản sao lậu” của các cuốn sách là hành vi xâm phạm quyền tác giả, qua đó chấp nhận lập luận của các tác giả và sơ bộ phê duyệt thỏa thuận dàn xếp.
Điều 107 Luật Liên bang Hoa Kỳ về quyền tác giả
Hoa Kỳ quy định bốn yếu tố sau đây để xác định việc sử dụng hợp lý như một ngoại lệ đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả.
①Mục đích và tính chất của việc sử dụng
②Tính chất của tác phẩm được sử dụng
③Số lượng và mức độ quan trọng của phần được sử dụng
④Ảnh hưởng đối với thị trường tiềm năng hoặc giá trị của tác phẩm được sử dụng
Theo quy định này, việc sử dụng tác phẩm mà không có sự cho phép của chủ thể quyền tác giả có thể không cấu thành hành vi xâm phạm nếu đáp ứng các điều kiện như nhằm mục đích phi lợi nhuận hoặc giáo dục, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường tiềm năng của tác phẩm và phần được sử dụng không vượt quá phạm vi của tác phẩm gốc.
4. Vụ kiện xâm phạm quyền tác giả | Những vấn đề doanh nghiệp AI cần lưu ý
Các phán quyết và thỏa thuận dàn xếp tiêu biểu tại hai quốc gia có thể trở thành cơ sở để mọi doanh nghiệp phát triển hoặc sử dụng công nghệ AI xác định những vấn đề pháp lý cần lưu ý và xây dựng phương án ứng phó thực tế.
1) Bảo đảm “tính hợp pháp” của việc thu thập dữ liệu
2) Quản lý quyền tác giả đối với hoạt động huấn luyện và sản phẩm đầu ra của AI
3) Ứng phó có chiến lược với xu hướng quản lý toàn cầu
Phán quyết của Tòa án khu vực München, Đức đối với OpenAI và vụ dàn xếp của Anthropic tại Tòa án liên bang California, Hoa Kỳ cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề quyền tác giả và phạm vi trách nhiệm pháp lý trong ngành AI đã trở thành lĩnh vực không thể xem nhẹ.
Trong bối cảnh việc bảo đảm tính hợp pháp của dữ liệu làm nền tảng cho công nghệ AI đã trở thành điều kiện thiết yếu đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng của các vụ kiện xâm phạm quyền tác giả trên toàn cầu và có thể xem xét sử dụng dịch vụ tư vấn pháp luật về quyền tác giả khi cần thiết.
Trường hợp cần đánh giá chi tiết hơn về rủi ro pháp lý và tư vấn phù hợp liên quan đến hoạt động kinh doanh AI, doanh nghiệp có thể yêu cầu tư vấn.
