Cổ đông thiểu số | Phán quyết của Tòa án Tối cao Hàn Quốc xác định giám đốc đại diện và thành viên hội đồng quản trị không thể viện lý do ‘không biết’ để được miễn nghĩa vụ giám sát

Tòa án cấp dưới đã nhận định về vụ việc này như sau.

Đối với giám đốc đại diện (bị đơn 2), Tòa án cho rằng việc tạo lập quỹ ngoài sổ sách và chuyển tiền tài trợ chính trị của bộ phận CR chưa từng được báo cáo cho giám đốc đại diện hoặc hội đồng quản trị, đồng thời chưa đủ căn cứ xác định giám đốc đại diện có lý do đặc biệt để nghi ngờ hành vi trái pháp luật, nên khó xác định trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ giám sát.

Đối với thành viên hội đồng quản trị (bị đơn 13), mặc dù công nhận một phần việc trực tiếp chuyển tiền và hành vi vi phạm nghĩa vụ giám sát trong một khoảng thời gian sau đó, Tòa án vẫn giới hạn phạm vi trách nhiệm bồi thường thiệt hại bằng cách xác định thiệt hại đã được bù đắp thông qua việc hoàn trả, thanh toán hoặc phủ nhận quan hệ nhân quả với khoản chế tài của Hoa Kỳ.

Tòa án Tối cao Hàn Quốc trước hết khẳng định rằng thành viên hội đồng quản trị phải chịu trách nhiệm liên đới với công ty nếu cố ý hoặc vô ý vi phạm pháp luật, điều lệ hay lơ là nhiệm vụ, còn giám đốc đại diện có nghĩa vụ giám sát trên phạm vi toàn công ty; đồng thời phán quyết rằng nghĩa vụ giám sát không được miễn trừ ngay cả trong tổ chức quy mô lớn và có sự phân công chuyên môn hóa.

Tòa án xác định vấn đề cốt lõi là hệ thống thông tin, báo cáo hợp lý và hệ thống kiểm soát nội bộ có được thiết lập, vận hành hay không.

Đặc biệt, xét tổng thể các tình tiết sau đây, Tòa án nhận định có nhiều khả năng bị đơn 2 (giám đốc đại diện) và bị đơn 13 (thành viên hội đồng quản trị) đã lơ là nghĩa vụ giám sát liên quan đến việc tạo lập quỹ ngoài sổ sách và chuyển tiền tài trợ chính trị trong thời gian đương nhiệm.

• Quỹ ngoài sổ sách có quy mô lớn, khoảng 1,1 tỷ won Hàn Quốc, được tạo lập trong thời gian dài và nhiều khoản tiền tài trợ chính trị đã được chuyển đi nhiều lần
• Do bản chất của quỹ ngoài sổ sách, nguy cơ quỹ được sử dụng cho mục đích trái pháp luật là cao; trên thực tế, một khoản tiền đáng kể đã được chuyển làm tài trợ chính trị và nhiều bản án hình sự có tội đã có hiệu lực
• Có dấu hiệu cho thấy tên của các lãnh đạo ngoài bộ phận CR cũng được sử dụng trong việc chuyển tiền, nhưng cơ chế ngăn chặn và kiểm soát nội bộ vẫn không hoạt động
• Các cơ chế mang tính khái quát như hệ thống kiểm soát kế toán nội bộ và hướng dẫn quản trị có đạo đức chưa đủ để được coi là biện pháp kiểm soát nội bộ hữu hiệu nhằm ngăn chặn, phát hiện việc tạo lập quỹ ngoài sổ sách và chuyển tiền tài trợ chính trị

Tòa án Tối cao Hàn Quốc nhận định rằng khó có thể giới hạn thời gian vi phạm nghĩa vụ giám sát của giám đốc đại diện và thành viên hội đồng quản trị theo phạm vi hẹp như Tòa án cấp dưới đã xác định, đồng thời cần xem xét thêm hệ thống kiểm soát nội bộ có thực sự được thiết lập và vận hành hay không.

Tòa án Tối cao Hàn Quốc đã đưa ra các tiêu chí đánh giá nghĩa vụ giám sát như sau.

• Phân công và chuyên môn hóa không đồng nghĩa với miễn nghĩa vụ giám sát

Ngay cả tại công ty quy mô lớn, nghĩa vụ giám sát vẫn là nghĩa vụ cơ bản nên trách nhiệm không đương nhiên chấm dứt

• Vấn đề cốt lõi là “tính hữu hiệu” của hệ thống kiểm soát nội bộ

Việc hệ thống chỉ tồn tại trên văn bản là chưa đủ; điều quan trọng là hệ thống có vận hành theo cách cho phép phát hiện, báo cáo và khắc phục dấu hiệu vi phạm hay không

• Lĩnh vực có rủi ro cao đòi hỏi sự giám sát nghiêm ngặt hơn

Nếu không có biện pháp kiểm soát đối với các lĩnh vực có rủi ro pháp lý cao như quỹ ngoài sổ sách, quan hệ với cơ quan công quyền và tài trợ chính trị, trách nhiệm có thể được đánh giá theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn

Liên quan đến việc xác định phạm vi bồi thường thiệt hại của bị đơn 13, Tòa án Tối cao Hàn Quốc cho rằng khó có thể chấp nhận việc Tòa án cấp dưới chỉ giới hạn thiệt hại chủ yếu ở số tiền tài trợ chính trị đã chuyển và dễ dàng phủ nhận quan hệ nhân quả đối với khoản chế tài của Hoa Kỳ.

Các vấn đề cốt lõi như sau.

• Thiệt hại không chỉ giới hạn ở ‘số tiền tài trợ chính trị đã chuyển’

Số tiền trong quỹ ngoài sổ sách được chuyển làm tài trợ chính trị chỉ chiếm một phần

Nếu khoản tiền còn lại cũng bị rút khỏi công ty hoặc sử dụng theo cách bất thường thì có thể được đánh giá là thiệt hại (khoản hoàn trả hoặc bù đắp có thể được khấu trừ)

• Không thể loại trừ quan hệ nhân quả đối với khoản chế tài của Hoa Kỳ (khoản buộc nộp và khoản tiền phạt bổ sung)

Nếu hành vi tạo lập quỹ ngoài sổ sách thuộc các nguyên nhân dẫn đến chế tài thì về nguyên tắc, khó có thể phủ nhận quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm nghĩa vụ của lãnh đạo đã tạo điều kiện cho việc lập quỹ ngoài sổ sách và thiệt hại do thanh toán khoản chế tài

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau có thể cùng tác động nên việc xác định cụ thể số tiền thiệt hại có thể gặp khó khăn và cần được xem xét thêm

Thay vì kết luận rằng “không có quan hệ nhân quả”, Tòa án Tối cao Hàn Quốc đưa ra định hướng rằng cần xem xét và xác định phạm vi thiệt hại có quan hệ nhân quả.

Trong vụ án mà cổ đông thiểu số truy cứu trách nhiệm của lãnh đạo thông qua vụ kiện đại diện của cổ đông, việc chỉ liệt kê các hành vi trái pháp luật là chưa đủ; cần xây dựng lập luận phù hợp với nguyên tắc pháp lý về (1) cấu trúc dẫn đến thất bại của hệ thống kiểm soát nội bộ, (2) thời điểm và phạm vi vi phạm nghĩa vụ giám sát, (3) việc xác định cụ thể thiệt hại và quan hệ nhân quả.

Dựa trên kinh nghiệm xử lý tranh chấp về quản trị doanh nghiệp và Luật Thương mại của Hàn Quốc, Công ty Luật Daeryun phân tích cấu trúc vi phạm nghĩa vụ giám sát của hội đồng quản trị, giám đốc đại diện và thành viên hội đồng quản trị phụ trách nghiệp vụ theo từng vụ việc.

Công ty cũng xây dựng phương án thu thập, sắp xếp chứng cứ tập trung vào tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ, đồng thời xác định phạm vi thiệt hại và quan hệ nhân quả theo hình thức có thể chứng minh, bao gồm cả mối quan hệ giữa quỹ ngoài sổ sách, khoản chế tài, khoản hoàn trả và khoản thanh toán.

Việc thực hiện quyền của cổ đông thiểu số phụ thuộc vào mức độ chứng minh cụ thể cấu trúc trách nhiệm và thiệt hại.

Khi dự kiến phát sinh tranh chấp liên quan hoặc thủ tục đã được tiến hành, cần xây dựng phương án đánh giá pháp lý và ứng phó ngay từ giai đoạn đầu.