Tòa án Tối cao Hoa Kỳ: Việc Trump áp thuế quan trên diện rộng dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế là “trái pháp luật”

Vấn đề trọng tâm của vụ việc này khá rõ ràng.

Tranh chấp đặt ra là liệu việc Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế có quy định “được phép điều chỉnh hoạt động nhập khẩu” có đồng nghĩa với việc Tổng thống cũng có thẩm quyền áp thuế quan hay không.

Tòa án Tối cao Hoa Kỳ cho rằng theo hệ thống Hiến pháp Hoa Kỳ, thẩm quyền đánh thuế về nguyên tắc chỉ thuộc về Quốc hội.

Do đó, để Tổng thống hoặc cơ quan hành pháp có thể đánh thuế, Quốc hội phải ủy quyền rõ ràng bằng luật.

Điều khoản pháp luật có liên quan chỉ trao cho Tổng thống thẩm quyền với nội dung là “được phép điều chỉnh hoạt động nhập khẩu”, nhưng Tòa án Tối cao Hoa Kỳ nhận định rằng không thể giải thích mở rộng cụm từ này theo hướng bao gồm cả việc áp thuế quan.

Nói cách khác, thuế quan về bản chất là một loại thuế đánh vào hàng hóa nhập khẩu, trong khi thẩm quyền đánh thuế theo Hiến pháp thuộc riêng về Quốc hội. Do Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế không có quy định rõ ràng ủy quyền cho Tổng thống áp thuế quan, Tòa án kết luận rằng cơ quan hành pháp không thể căn cứ vào đạo luật này để áp thuế quan.

Theo đó, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ nhận định rằng cả thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada, Mexico và Trung Quốc lẫn thuế quan đối ứng áp dụng trên toàn thế giới do Chính phủ Hoa Kỳ áp đặt dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế đều là những biện pháp trái pháp luật, vượt quá thẩm quyền và vì vậy vô hiệu.

Mặt khác, do một trong hai vụ kiện được khởi kiện tại tòa án không có thẩm quyền tài phán, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ nhận định rằng đối với vụ kiện đó, phán quyết của cấp dưới phải bị hủy và vụ kiện phải bị bác mà không xét nội dung.

Các thẩm phán đưa ra ý kiến phản đối cho rằng khó có thể áp dụng nguyên trạng nguyên tắc pháp lý hạn chế quyền tự quyết của cơ quan hành pháp trong lĩnh vực ngoại giao và thương mại. Theo họ, nếu Tổng thống có “thẩm quyền hạn chế và điều chỉnh hoạt động nhập khẩu” thì có thể lập luận rằng Tổng thống cũng được áp thuế quan, một biện pháp có mức độ can thiệp thấp hơn.

Họ cũng bày tỏ lo ngại rằng nếu thực hiện theo ý kiến đa số, quá trình hoàn trả các khoản thuế quan đã thu có thể gây ra sự hỗn loạn đáng kể.

Ý nghĩa của phán quyết này là Chính phủ Hoa Kỳ sẽ khó tiếp tục sử dụng theo cùng phương thức công cụ thuế quan dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế vốn được sử dụng trong đàm phán thương mại.

Tuy nhiên, phạm vi xem xét của phán quyết này chỉ giới hạn ở vấn đề “có thể áp thuế quan dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế hay không”.

Do đó, chỉ các mức thuế quan dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế bị vô hiệu theo phán quyết này. Các mức thuế quan được áp dụng hoặc sẽ được áp dụng dựa trên luật khác không tự động chịu ảnh hưởng.

Tòa án Tối cao Hoa Kỳ không đưa ra phán quyết riêng về phương thức hoàn trả các khoản thuế quan đã thu.

Do đó, người nhập khẩu đã nộp thuế quan có thể thực hiện thủ tục điều chỉnh sau khai báo nếu tờ khai nhập khẩu chưa được xác nhận chính thức; nếu tờ khai nhập khẩu đã được xác nhận chính thức thì có thể tiến hành thủ tục khiếu nại trong vòng 180 ngày kể từ ngày xác nhận.

Tuy nhiên, nếu cơ quan có thẩm quyền của Hoa Kỳ không thiết lập một thủ tục hoàn thuế nhanh riêng biệt, việc xử lý số lượng lớn đơn yêu cầu có thể mất nhiều thời gian.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chủ thể được hưởng khoản hoàn thuế quan có thể thay đổi tùy theo điều kiện giao dịch, chẳng hạn như chủ thể khai báo nhập khẩu, bên chịu thuế quan và điều khoản quyết toán sau giao dịch. Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát theo các bước sau.

1. Đăng ký tài khoản hoàn thuế điện tử để nhận khoản hoàn trả từ cơ quan hải quan Hoa Kỳ kể từ ngày 6 tháng 2 năm 2026
2. Xác định các lô hàng nhập khẩu thực tế đã bị áp và đã nộp thuế quan dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, đồng thời chuẩn bị hồ sơ thông quan liên quan
3. Kiểm tra tờ khai nhập khẩu đã được xác nhận chính thức hay chưa để xem xét thủ tục phù hợp trước hoặc sau thời điểm xác nhận, gồm điều chỉnh hoặc khiếu nại
4. Điều chỉnh thời điểm và phương án xử lý sau khi cân nhắc đồng thời các rủi ro tiếp theo như thuế quan tạm thời, thuế quan bổ sung theo mặt hàng, thuế quan phát sinh từ điều tra thương mại không công bằng và lợi ích thực tế của việc hoàn thuế

Nếu phần thuế quan tăng thêm đã được chuyển vào giá trong quá trình phân phối, người tiêu dùng và các chủ thể khác có thể yêu cầu hoàn tiền. Trong trường hợp đó, chủ thể được hưởng lợi ích từ khoản hoàn thuế và vấn đề quyết toán sau giao dịch có thể khác nhau tùy theo quan hệ hợp đồng.

Do còn nhiều bất định về căn cứ pháp lý và loại thuế quan có thể được bổ sung trong tương lai, doanh nghiệp nên tiếp tục theo dõi diễn biến và quy định phương thức phân bổ gánh nặng thuế quan trong các điều kiện hợp đồng.

Công ty chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn cần thiết cho doanh nghiệp thông qua sự phối hợp giữa chuyên gia về thuế quan có chứng chỉ hành nghề khai thuê hải quan, luật sư thương mại quốc tế và công ty luật SJKP tại Hoa Kỳ.

Nếu cần hỗ trợ, có thể thực hiện 🔗đặt lịch tư vấn pháp lý với luật sư về thuế quan.