Cam kết “ưu tiên cung cấp hàng đầu” cho Hàn Quốc giữa chiến tranh Trung Đông và phong tỏa Eo biển Hormuz có phải là tín hiệu tái cơ cấu chuỗi cung ứng năng lượng?

Điều 38 Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) bảo đảm quyền quá cảnh (transit passage) tại các eo biển quốc tế.

Eo biển Hormuz cũng là một eo biển quốc tế thuộc phạm vi này.

Tuy nhiên, trong thực tế, quyền pháp lý này đang bị hạn chế đáng kể bởi các yếu tố sau đây.

Đây là vấn đề mang tính cơ cấu không thể giải quyết chỉ bằng cách tăng sản lượng; nguồn cung khó có thể trở lại bình thường nếu sự ổn định tại Eo biển Hormuz chưa được bảo đảm.

Hàn Quốc phụ thuộc vào Trung Đông đối với khoảng 69% tổng lượng dầu thô nhập khẩu; trong đó Ả Rập Xê Út là quốc gia cung cấp dầu thô lớn nhất, còn Qatar là quốc gia chủ chốt cung cấp LNG.

Cơ cấu này cho thấy Hàn Quốc là một thị trường chiến lược liên tục tạo ra nhu cầu ổn định với quy mô lớn.

Đặc biệt, đối với các quốc gia sản xuất dầu tại Trung Đông, tính ổn định của nhu cầu có liên hệ trực tiếp với sự ổn định tài chính, vì vậy việc duy trì một thị trường có nhu cầu ổn định như Hàn Quốc có ý nghĩa rất quan trọng.

Do đó, cụm từ “ưu tiên cung cấp hàng đầu” được hiểu là sự xác định rõ thứ tự ưu tiên trong bối cảnh năng lực cung cấp bị hạn chế.

Ngành lọc dầu Hàn Quốc có khả năng sử dụng các cơ sở lọc dầu tiên tiến để chuyển đổi dầu thô nặng từ Trung Đông, loại dầu có hàm lượng lưu huỳnh cao và khó tinh chế, thành các sản phẩm dầu mỏ có giá trị gia tăng cao.

Điều này có nghĩa là ngành này đảm nhiệm vai trò trung tâm chế biến và tái phân phối trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Trên thực tế, khoảng 68,6% nhiên liệu hàng không nhập khẩu của Hoa Kỳ có xuất xứ từ Hàn Quốc, trong khi Úc cũng phụ thuộc vào Hàn Quốc đối với khoảng 25% lượng sản phẩm dầu mỏ nhập khẩu.

Cơ cấu này là một trong những yếu tố khiến các quốc gia sản xuất dầu tại Trung Đông nhìn nhận Hàn Quốc như một đối tác chủ chốt kết nối họ với thị trường toàn cầu.

Nếu các doanh nghiệp lọc dầu Hàn Quốc chuyển đổi cơ sở vật chất trong tương lai và thay đổi cơ cấu nhập khẩu sang chủ yếu sử dụng dầu thô nhẹ như dầu Brent từ Biển Bắc hoặc WTI của Hoa Kỳ, nhu cầu đối với dầu thô Trung Đông có thể giảm về mặt cơ cấu.

Đây là rủi ro đáng kể có thể trực tiếp dẫn đến việc các quốc gia sản xuất dầu tại Trung Đông mất thị phần.

Vì vậy, ngoài ý nghĩa bảo đảm nguồn cung, tuyên bố “ưu tiên cung cấp hàng đầu” lần này có thể được xem là một biện pháp chiến lược nhằm ngăn Hàn Quốc rời khỏi chuỗi cung ứng và duy trì quan hệ giao dịch lâu dài.

Đây không đơn thuần là sự ưu tiên trong tình huống khủng hoảng mà là chiến lược chủ động quản lý nhu cầu nhằm duy trì khả năng chi phối thị trường.

Đặc điểm quan trọng nhất của sự kiện lần này là giá năng lượng tăng đồng thời với tình trạng gián đoạn logistics.

Giá dầu tăng không chỉ ảnh hưởng đến ngành lọc dầu và hóa dầu mà còn làm tăng chi phí điện và khí đốt, qua đó trực tiếp gia tăng gánh nặng chi phí đối với các ngành sản xuất chủ lực như thép, hóa chất và chất bán dẫn.

Việc chậm đi qua Eo biển Hormuz cũng khiến lịch trình nhập khẩu dầu thô trở nên bất định, trong khi thời gian lưu lại của tàu kéo dài và việc chuyển hướng tuyến đường làm tăng cước vận tải.

Do đó, doanh nghiệp có thể đồng thời phải đối mặt với nguy cơ chậm giao hàng, gián đoạn sản xuất và không thực hiện đúng hợp đồng.

Đặc biệt, vì cuộc khủng hoảng lần này diễn ra dưới hình thức nguồn cung vẫn tồn tại nhưng hoạt động vận tải bị hạn chế, mức độ rủi ro giữa các doanh nghiệp có thể chênh lệch đáng kể tùy theo chiến lược quản lý hàng tồn kho và logistics.