การพิจารณาคำร้องขอแบ่งทรัพย์มรดก | คำวินิจฉัยว่าเงินประกันชีวิตกรณีเสียชีวิตที่ทายาทผู้รับมรดกแทนที่ได้รับถือเป็นประโยชน์พิเศษตามประมวลกฎหมายแพ่งของสาธารณรัฐเกาหลีหรือไม่

ก่อนที่เจ้ามรดก A จะเสียชีวิต B ซึ่งเป็นบุตรคนหนึ่งของเจ้ามรดกได้เสียชีวิตไปก่อน

ก่อนที่ B จะเสียชีวิต เจ้ามรดกได้ทำสัญญาประกันชีวิตโดยกำหนดให้ B เป็นผู้เอาประกันภัยและทายาทของ B เป็นผู้รับประโยชน์ ทั้งยังชำระเบี้ยประกันภัยในฐานะผู้ถือกรมธรรม์

ต่อมา A เสียชีวิต และคู่กรณีอีกฝ่ายซึ่งเป็นทายาทของ B และเป็นทายาทผู้รับมรดกแทนที่ของ A ได้รับเงินประกันภัยในคดีนี้

ฝ่ายผู้ร้องและคู่กรณีอีกฝ่ายซึ่งเป็นทายาทของ A จึงยื่นคำร้องหลักและคำร้องแย้งเพื่อขอให้พิจารณาแบ่งทรัพย์มรดก

ศาลเดิมวินิจฉัยว่าเงินประกันภัยในคดีนี้เป็นประโยชน์พิเศษตามมาตรา 1008 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งของสาธารณรัฐเกาหลี และนำเงินดังกล่าวไปรวมไว้ในทรัพย์มรดกที่อยู่ภายใต้การแบ่งเพื่อคำนวณส่วนแบ่งมรดกที่แท้จริงของคู่กรณีอีกฝ่าย

มาตรา 1008 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งของสาธารณรัฐเกาหลี (ส่วนแบ่งมรดกของผู้ได้รับประโยชน์พิเศษ)

ในกรณีที่ทายาทร่วมคนหนึ่งได้รับการให้ทรัพย์สินหรือทรัพย์ตามพินัยกรรมจากเจ้ามรดก หากทรัพย์สินที่ได้รับนั้นมีมูลค่าไม่ถึงส่วนแบ่งมรดกของตน บุคคลดังกล่าวย่อมมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งมรดกภายในขอบเขตของส่วนที่ขาด

อย่างไรก็ตาม ศาลฎีกาแห่งสาธารณรัฐเกาหลีได้เพิกถอนคำวินิจฉัยของศาลเดิมและส่งคดีกลับไปยังศาลสูงกรุงโซลซึ่งเป็นศาลเดิมเพื่อพิจารณาใหม่

1. กรณีทายาทผู้รับมรดกแทนที่ได้รับการให้ทรัพย์สินจากเจ้ามรดกก่อนเกิดเหตุแห่งการรับมรดกแทนที่ ทรัพย์สินที่ได้รับนั้นถือเป็นประโยชน์พิเศษหรือไม่ (ไม่ถือเป็นประโยชน์พิเศษ)

2. กรณีเจ้ามรดกทำสัญญาประกันชีวิตโดยกำหนดให้ผู้ซึ่งทายาทจะรับมรดกแทนที่เป็นผู้เอาประกันภัย และกำหนดให้ทายาทผู้รับมรดกแทนที่เป็นผู้รับประโยชน์ ทั้งยังชำระเบี้ยประกันภัยในฐานะผู้ถือกรมธรรม์ ต่อมาผู้เอาประกันภัยเสียชีวิตและทายาทผู้รับมรดกแทนที่ได้รับเงินประกันชีวิต การให้ทรัพย์สินเกิดขึ้นเมื่อใด (เมื่อกำหนดตัวผู้รับประโยชน์) และเงินประกันภัยดังกล่าวถือเป็นประโยชน์พิเศษหรือไม่ (ไม่ถือเป็นประโยชน์พิเศษ)

-มาตรา 1008 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งของสาธารณรัฐเกาหลีมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความเป็นธรรมระหว่างทายาทร่วม ในกรณีที่ทายาทร่วมคนหนึ่งเป็นผู้ได้รับประโยชน์พิเศษจากการให้ทรัพย์สินหรือทรัพย์ตามพินัยกรรมของเจ้ามรดก โดยให้ถือว่าทรัพย์สินที่ได้รับนั้นเป็นส่วนแบ่งมรดกที่ได้รับล่วงหน้าและนำมาพิจารณาเมื่อคำนวณส่วนแบ่งมรดกที่แท้จริง

-กรณีทายาทผู้รับมรดกแทนที่ ได้รับการให้ทรัพย์สินจากเจ้ามรดกก่อนเกิดเหตุแห่งการรับมรดกแทนที่ การรับทรัพย์สินดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นในฐานะทายาท จึงไม่อาจถือเป็นส่วนแบ่งมรดกที่ได้รับล่วงหน้าได้ หากวินิจฉัยเป็นอย่างอื่น ในกรณีที่เจ้ามรดกเสียชีวิตก่อนบุคคลซึ่งทายาทจะรับมรดกแทนที่และมีการสืบมรดก ทรัพย์สินดังกล่าวย่อมไม่ถือเป็นประโยชน์พิเศษ แต่กลับกลายเป็นประโยชน์พิเศษเพียงเพราะเหตุบังเอิญที่บุคคลซึ่งทายาทรับมรดกแทนที่เสียชีวิตก่อนเจ้ามรดก ซึ่งเป็นผลที่ไม่สมเหตุสมผล ดังนั้น จึงสมควรวินิจฉัยว่าประโยชน์ที่ทายาทผู้รับมรดกแทนที่ได้รับในลักษณะดังกล่าวไม่ถือเป็นประโยชน์พิเศษ

-ในการวินิจฉัยว่าการให้ทรัพย์สินนั้นต้องรวมอยู่ในทรัพย์มรดกที่อยู่ภายใต้การแบ่งเพื่อคำนวณส่วนแบ่งมรดกที่แท้จริงหรือไม่ จะพิจารณาเพียงลักษณะทางกฎหมายของการจำหน่ายทรัพย์สินของเจ้ามรดกในเชิงรูปแบบและนามธรรมเท่านั้นไม่ได้ แต่ต้องพิจารณาว่าการจำหน่ายทรัพย์สินดังกล่าวเป็นการจำหน่ายโดยไม่มีค่าตอบแทนซึ่งทำให้ทรัพย์สินของเจ้ามรดกลดลงอย่างแท้จริงหรือไม่(โปรดเทียบคำพิพากษาศาลฎีกาแห่งสาธารณรัฐเกาหลี ลงวันที่ 2021.8.19. คดี 2017다230338 และคำพิพากษาศาลฎีกาแห่งสาธารณรัฐเกาหลี ลงวันที่ 2022.8.11. คดี 2020다247428)

- กรณีเจ้ามรดกทำสัญญาประกันชีวิตโดยกำหนดให้ผู้ซึ่งทายาทจะรับมรดกแทนที่เป็นผู้เอาประกันภัย และกำหนดให้ทายาทผู้รับมรดกแทนที่เป็นผู้รับประโยชน์ ทั้งยังชำระเบี้ยประกันภัยในฐานะผู้ถือกรมธรรม์ ต่อมาผู้เอาประกันภัยเสียชีวิตและทายาทผู้รับมรดกแทนที่ได้รับเงินประกันชีวิต ย่อมสมควรถือว่า การให้ทรัพย์สินซึ่งทำให้ทรัพย์สินของเจ้ามรดกลดลงอย่างแท้จริงได้เกิดขึ้นแล้วในขณะที่กำหนดให้ทายาทผู้รับมรดกแทนที่เป็นผู้รับประโยชน์

เมื่อทายาทผู้รับมรดกแทนที่ได้รับการกำหนดให้เป็นผู้รับประโยชน์ก่อนเกิดเหตุแห่งการรับมรดกแทนที่ แม้ต่อมาจะได้รับเงินประกันชีวิตเมื่อเงื่อนไขการเสียชีวิตของผู้ซึ่งทายาทรับมรดกแทนที่สำเร็จลง เงินประกันภัยดังกล่าวก็ไม่ได้รับมาในฐานะทายาท จึงไม่อาจถือเป็นประโยชน์พิเศษอันเป็นส่วนแบ่งมรดกที่ได้รับล่วงหน้าได้

ศาลฎีกาแห่งสาธารณรัฐเกาหลีได้วางหลักกฎหมายข้างต้นและวินิจฉัยว่า การให้ทรัพย์สินแก่คู่กรณีอีกฝ่ายเกิดขึ้นแล้วในขณะที่ A กำหนดให้บุคคลเหล่านั้นเป็นผู้รับประโยชน์ก่อนที่ B จะเสียชีวิต ดังนั้น เงินประกันภัยในคดีนี้ที่คู่กรณีอีกฝ่ายได้รับภายหลังการเสียชีวิตของ B จึงไม่ได้รับมาในฐานะทายาท และไม่ถือเป็นประโยชน์พิเศษอันเป็นส่วนแบ่งมรดกที่ได้รับล่วงหน้า

แม้ศาลเดิมจะเห็นว่าเงินประกันภัยในคดีนี้ต้องรวมอยู่ในทรัพย์มรดกที่อยู่ภายใต้การแบ่งเพื่อคำนวณส่วนแบ่งมรดกที่แท้จริงของคู่กรณีอีกฝ่าย แต่ศาลฎีกาแห่งสาธารณรัฐเกาหลีวินิจฉัยว่าความเห็นดังกล่าวเป็นการเข้าใจหลักกฎหมายเกี่ยวกับประโยชน์พิเศษของทายาทผู้รับมรดกแทนที่คลาดเคลื่อน และเป็นข้อผิดพลาดที่ส่งผลต่อผลแห่งคดี

การพิจารณาว่าทรัพย์สินที่ให้ระหว่างเจ้ามรดกยังมีชีวิตอยู่ถือเป็นประโยชน์พิเศษหรือไม่ ต้องคำนึงถึงทรัพย์สิน รายได้ ระดับการครองชีพ และสภาพครอบครัวของเจ้ามรดกในขณะยังมีชีวิตอยู่ รวมทั้งความเป็นธรรมระหว่างทายาทร่วม และวินิจฉัยว่าการให้ทรัพย์สินดังกล่าวถือเป็นการมอบส่วนหนึ่งของทรัพย์มรดกที่บุคคลซึ่งจะเป็นทายาทพึงได้รับในอนาคตไว้ล่วงหน้าหรือไม่(คำพิพากษาศาลฎีกาแห่งสาธารณรัฐเกาหลี ลงวันที่ 1998.12.8. คดี 97므513, 520, 97스12)

หากมูลค่าของประโยชน์พิเศษเกินส่วนแบ่งมรดก ผู้ได้รับประโยชน์พิเศษไม่มีหน้าที่ตามประมวลกฎหมายแพ่งของสาธารณรัฐเกาหลีที่จะต้องคืนส่วนที่เกิน

หากต้องการคำปรึกษาทางกฎหมายจากทนายความด้านมรดกเกี่ยวกับการพิจารณาคำร้องขอแบ่งทรัพย์มรดก สามารถขอคำปรึกษาจากกลุ่มงานคดีครอบครัวและมรดกของ Daeryun Law Firm LLC ได้