MỤC LỤC
- 1. Phòng, chống tham nhũng | Giải thích khái niệm
- - Hệ thống pháp luật phòng, chống tham nhũng của Hàn Quốc
- - Pháp luật phòng, chống tham nhũng áp dụng đối với người làm việc trong khu vực công
- 2. Phòng, chống tham nhũng | Các hành vi tham nhũng thường gặp
- - Các loại và điều kiện cấu thành hành vi tham nhũng của người làm việc trong khu vực công và cơ quan công
- 3. Phòng, chống tham nhũng | Ví dụ xác định hành vi tham nhũng
- - Có thuộc nhóm người làm việc trong khu vực công hay không
- - Mối liên hệ với công vụ của người làm việc trong khu vực công
- - Có nhằm mang lại lợi ích cho người thứ ba hay không
- - Có thuộc cơ quan công hay không
- - Mối liên hệ với việc sử dụng ngân sách của cơ quan công
- 4. Phòng, chống tham nhũng | Sự cần thiết phải xây dựng phương án ứng phó
- - Xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ về phòng, chống tham nhũng
- - Thiết lập hệ thống phòng ngừa
- - Xây dựng hệ thống phát hiện và chế tài sau vi phạm
- - Quản lý rủi ro pháp lý và sử dụng chứng nhận bên ngoài
- 5. Phòng, chống tham nhũng | Danh sách kiểm tra rủi ro chống tham nhũng của doanh nghiệp
1. Phòng, chống tham nhũng | Giải thích khái niệm
Trong quản trị doanh nghiệp, phòng, chống tham nhũng đang dần trở thành một yếu tố thiết yếu và ngày càng có vị trí quan trọng.
Phòng, chống tham nhũng là hệ thống và thủ tục nhằm phòng ngừa, kiểm soát và điều chỉnh các hành vi thực thi quyền hạn không chính đáng hoặc lạm dụng địa vị hay quyền hạn công vì lợi ích riêng, bất kể trong khu vực công hay tư.
Hành vi tham nhũng bao gồm nhiều hình thức như hành vi người làm việc trong khu vực công lạm dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, vi phạm pháp luật để mưu lợi; nhận hoặc đưa hối lộ; tham nhũng trong khu vực công; chiếm đoạt tài sản đang quản lý; khoản hoa hồng bất chính; vi phạm nghĩa vụ quản lý gây thiệt hại; lạm dụng quyền lực; sai phạm về tài trợ chính trị; thông đồng trong hợp đồng; và các hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động vận động hành lang.
Có thể hiểu đơn giản phòng, chống tham nhũng là “tất cả các cơ chế về thể chế và đạo đức nhằm ngăn chặn việc sử dụng quyền hạn trong công vụ để thu lợi riêng hoặc giúp người thứ ba hưởng lợi không chính đáng”.
Chủ thể của hành vi tham nhũng không chỉ có công chức mà còn có thể bao gồm cán bộ quản lý, nhân viên doanh nghiệp, đối tác, đại diện và thậm chí cả khách hàng.
Đặc biệt, trong thời gian gần đây, hoạt động phòng, chống tham nhũng của doanh nghiệp đã trở thành một tiêu chí đánh giá quan trọng của các nhà đầu tư toàn cầu trong khuôn khổ quản trị ESG, qua đó giữ vai trò là giá trị cốt lõi của quản trị bền vững, không chỉ dừng ở nghĩa vụ pháp lý.
Hệ thống pháp luật phòng, chống tham nhũng của Hàn Quốc
Hệ thống văn bản pháp luật của Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng được cấu thành như sau.
▶Luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng và thành lập, vận hành Ủy ban Chống tham nhũng và Quyền công dân
Quy định việc điều chỉnh hành vi tham nhũng và chức năng giám sát tham nhũng của Ủy ban Chống tham nhũng và Quyền công dân Hàn Quốc
▶Luật Cấm đề nghị không chính đáng và nhận tiền, tài sản (còn gọi là Luật Kim Young-ran)
Điều chỉnh việc nhận tiền, tài sản, đề nghị không chính đáng, chiêu đãi và cung cấp lợi ích đối với người làm việc trong khu vực công, nhà báo, giáo viên và các đối tượng khác
Pháp luật phòng, chống tham nhũng áp dụng đối với người làm việc trong khu vực công
Theo pháp luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng, “tham nhũng” phải đáp ứng các điều kiện sau.
① Người làm việc trong khu vực công hoặc cán bộ, nhân viên của cơ quan công
② nhận tiền, tài sản, chiêu đãi hoặc lợi ích khác liên quan đến công vụ; hoặc
③ lạm dụng quyền hạn để thu lợi; hoặc
④ vi phạm pháp luật, gây thiệt hại cho cơ quan công
Trong trường hợp này, “người làm việc trong khu vực công” bao gồm công chức, cán bộ và nhân viên của cơ quan công, người thực hiện công việc do cơ quan công ủy thác cùng các đối tượng khác; cán bộ và nhân viên của doanh nghiệp tư nhân thông thường không thuộc phạm vi áp dụng.
Các hành vi của cán bộ, nhân viên trong doanh nghiệp như chiếm đoạt tài sản đang quản lý, vi phạm nghĩa vụ quản lý gây thiệt hại, nhận khoản hoa hồng bất chính, thông thầu, giao dịch giả tạo, vận động hành lang hoặc tham nhũng ở nước ngoài sẽ bị xử lý theo từng luật riêng tương ứng, không phải theo pháp luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng nêu trên.
Phòng, chống tham nhũng là thuật ngữ chỉ chung các biện pháp về thể chế, hành chính và pháp lý nhằm phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng của những người làm việc trong khu vực công và ngăn chặn hành vi này tái diễn.
2. Phòng, chống tham nhũng | Các hành vi tham nhũng thường gặp
Theo pháp luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng, các loại hành vi tham nhũng gồm:
▶Nhận tiền, tài sản hoặc chiêu đãi : hành vi nhận, yêu cầu hoặc hứa nhận tiền, vật phẩm, chiêu đãi, lợi ích hoặc sự hỗ trợ khác liên quan đến công vụ
▶Lạm dụng chức vụ, quyền hạn : hành vi lạm dụng quyền hạn để buộc người khác làm việc mà họ không có nghĩa vụ thực hiện hoặc cản trở họ thực hiện quyền
▶Gây thiệt hại cho cơ quan công : hành vi vi phạm pháp luật, gây tổn thất tài chính cho cơ quan công
▶Can thiệp không chính đáng vào giao dịch : hành vi lợi dụng công vụ như cấp phép hoặc lựa chọn nhà kinh doanh để dành ưu đãi cho một người cụ thể hoặc thu lợi
▶Tiêu cực trong tuyển dụng người thân : hành vi vi phạm tính công bằng trong quá trình tuyển dụng của cơ quan công để tuyển người thân
▶Thông đồng trong hợp đồng và tiêu cực đấu thầu : hành vi thông đồng trước với một người cụ thể trong quá trình ký kết hợp đồng liên quan đến công vụ nhằm điều chỉnh điều kiện giao dịch theo hướng có lợi hoặc nhận tiền, tài sản
Các loại và điều kiện cấu thành hành vi tham nhũng của người làm việc trong khu vực công và cơ quan công
Để phòng, chống tham nhũng trong đội ngũ làm việc ở khu vực công và bảo đảm tính liêm chính của cơ quan công, Luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng và thành lập, vận hành Ủy ban Chống tham nhũng và Quyền công dân quy định hai loại hành vi tham nhũng.
Một loại là hành vi tham nhũng liên quan đến công vụ của người làm việc trong khu vực công; loại còn lại là hành vi tham nhũng liên quan đến việc sử dụng ngân sách và các hoạt động khác của cơ quan công.
Các điều kiện và ví dụ cụ thể của từng loại được trình bày như sau.
▶Hành vi tham nhũng liên quan đến công vụ của người làm việc trong khu vực công
Theo Điều 2 của Luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng, người làm việc trong khu vực công bao gồm công chức nhà nước, công chức địa phương, cán bộ và nhân viên của cơ quan công, người thực hiện công việc do cơ quan công ủy thác cùng các đối tượng khác.
Tranh chấp hoàn toàn mang tính riêng tư hoặc giao dịch cá nhân không liên quan đến công vụ không thuộc trường hợp này. Để được xác định là hành vi tham nhũng, hành vi phải có mối liên hệ với công vụ, đồng thời có sự lạm dụng địa vị, quyền hạn hoặc vi phạm pháp luật và phải phát sinh lợi ích về mặt pháp lý hoặc thực tế.
Tuy nhiên, lợi ích chỉ phát sinh như hệ quả phụ hoặc ảnh hưởng gián tiếp không thuộc phạm vi này.
▶Hành vi tham nhũng liên quan đến việc sử dụng ngân sách và các hoạt động khác của cơ quan công
Trong trường hợp này, cơ quan công chỉ bao gồm các cơ quan được quy định tại Điều 2 của Luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng; doanh nghiệp tư nhân và pháp nhân tư không thuộc phạm vi này.
Loại hành vi này đòi hỏi phải có hành vi vi phạm pháp luật và hành vi đó phải gây ra thiệt hại về tài chính hoặc kinh tế cho cơ quan công.
3. Phòng, chống tham nhũng | Ví dụ xác định hành vi tham nhũng
Có thể xem xét một hành vi có thuộc trường hợp tham nhũng hay không thông qua các ví dụ cụ thể sau đây.
Có thuộc nhóm người làm việc trong khu vực công hay không
Thuộc trường hợp tham nhũng
: Công chức phụ trách mua hàng hóa với giá cao từ nhà cung cấp mà mình quen biết và thanh toán mà không thực hiện thủ tục nghiệm thu
Không thuộc trường hợp tham nhũng
: Chủ tịch một công ty vi phạm pháp luật và sử dụng tiền của công ty cho mục đích cá nhân
→ Không thuộc phạm vi áp dụng của pháp luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng vì người này không phải là người làm việc trong khu vực công
Mối liên hệ với công vụ của người làm việc trong khu vực công
Thuộc trường hợp tham nhũng
: Công chức cung cấp cho nhà kinh doanh bí mật liên quan đến hợp đồng mà mình biết được trong khi thi hành công vụ và nhận tiền, tài sản
Không thuộc trường hợp tham nhũng
: Công chức giới thiệu người mua bất động sản theo đề nghị của hàng xóm và nhận tiền cảm ơn
→ Không có mối liên hệ với công vụ
Có nhằm mang lại lợi ích cho người thứ ba hay không
Thuộc trường hợp tham nhũng
: Cảnh sát điều tra tai nạn giao thông nhận tiền, tài sản và tiến hành điều tra theo hướng có lợi cho một bên
Không thuộc trường hợp tham nhũng
: Thẩm phán chủ tọa không nhận tiền, tài sản nhưng chấp nhận lời khai có lợi cho bên kia và ra phán quyết
→ Không có hành vi trái pháp luật nhằm mang lại lợi ích cho người thứ ba
Có thuộc cơ quan công hay không
Thuộc trường hợp tham nhũng
: Cơ quan công vi phạm pháp luật khi mua thiết bị không cần thiết để sử dụng hết ngân sách còn lại, sau đó để thiết bị trong kho
Không thuộc trường hợp tham nhũng
: Doanh nghiệp tư nhân đặt mua thiết bị để hỗ trợ công ty của người quen với giám đốc và làm lãng phí tiền của công ty
→ Không thuộc phạm vi áp dụng của pháp luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng vì đây không phải là cơ quan công
Mối liên hệ với việc sử dụng ngân sách của cơ quan công
Thuộc trường hợp tham nhũng
: Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc làm giả nội dung khám, chữa bệnh để yêu cầu thanh toán quá mức chi phí dịch vụ y tế
Không thuộc trường hợp tham nhũng
: Thu phí khám, chữa bệnh cao đối với hạng mục không được bảo hiểm chi trả hoặc chỉ tiêm 1 mũi nhưng yêu cầu thanh toán 2 mũi
→ Không liên quan trực tiếp đến việc sử dụng ngân sách của cơ quan công
4. Phòng, chống tham nhũng | Sự cần thiết phải xây dựng phương án ứng phó
Pháp luật Hàn Quốc về phòng, chống tham nhũng trực tiếp điều chỉnh hành vi tham nhũng của người làm việc trong khu vực công và cơ quan công. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp là bên tham gia đối ứng, chẳng hạn cung cấp tiền, tài sản hoặc chiêu đãi cho người làm việc trong khu vực công hay tham gia tiêu cực đấu thầu, vận động hành lang, đề nghị bất hợp pháp hoặc yêu cầu cấp phép không chính đáng, doanh nghiệp cũng có thể phải chịu các chế tài hành chính và hình sự rất nghiêm khắc, bao gồm trách nhiệm về hành vi đưa hối lộ theo Bộ luật Hình sự Hàn Quốc, vi phạm Luật của Hàn Quốc về quản lý cơ quan công, vi phạm Luật của Hàn Quốc về điều chỉnh độc quyền và thương mại công bằng, hoặc bị Cơ quan Mua sắm công Hàn Quốc hạn chế tư cách tham gia đấu thầu.
Đặc biệt, nếu kết quả điều tra hành vi tham nhũng của Ủy ban Chống tham nhũng và Quyền công dân Hàn Quốc cho thấy doanh nghiệp có liên quan, doanh nghiệp có thể đồng thời đối mặt với nhiều rủi ro như bị hạn chế tham gia đấu thầu, đình chỉ giao dịch với cơ quan công, yêu cầu bồi thường thiệt hại, thanh tra thuế và các thủ tục tố tụng dân sự hoặc hình sự tiếp theo.
Ngay cả khi không bị xử phạt về mặt pháp lý, mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp, giá trị cổ đông, danh tiếng thương hiệu và hình ảnh đối với người tiêu dùng cũng có thể giảm mạnh.
Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng trước hệ thống tuân thủ về phòng, chống tham nhũng và cơ chế quản trị đạo đức để phòng ngừa rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó khủng hoảng.
Xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ về phòng, chống tham nhũng
1. Ban hành chính sách quản trị chống tham nhũng
Doanh nghiệp cần công bố tuyên bố quản trị chống tham nhũng hoặc hiến chương đạo đức dưới danh nghĩa tổng giám đốc, yêu cầu cán bộ và nhân viên tuân thủ, qua đó xác lập rõ ràng chính sách không khoan nhượng với tham nhũng trong nội bộ công ty.
Chính sách này nên được thông báo trên toàn công ty qua trang web doanh nghiệp, hệ thống phê duyệt điện tử, email và các phương tiện khác để toàn bộ nhân viên và đối tác biết rõ.
2. Hoàn thiện quy định về quản trị đạo đức và tuân thủ pháp luật
Doanh nghiệp cần xây dựng quy định phòng, chống tham nhũng, bộ quy tắc đạo đức dành cho cán bộ và nhân viên, cam kết liêm chính, quy định bảo vệ người tố giác nội bộ cùng các quy định liên quan, đồng thời nêu cụ thể các hành vi bị cấm và biện pháp xử lý trong quá trình thực hiện công việc.
Đặc biệt, cần có quy định nghiêm cấm việc nhận tiền, tài sản hoặc chiêu đãi, đề nghị cấp phép không chính đáng, tiêu cực trong hợp đồng, thông thầu và tiết lộ thông tin nội bộ.
3. Thành lập bộ phận phụ trách phòng, chống tham nhũng
Doanh nghiệp cần thành lập bộ phận chuyên trách quản trị đạo đức trên toàn công ty để theo dõi rủi ro tham nhũng thường xuyên, đồng thời vận hành trung tâm tiếp nhận tố giác nội bộ độc lập với bộ phận kiểm toán.
Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc ký kết thỏa thuận với tổ chức tư vấn pháp lý bên ngoài để thiết lập hệ thống tư vấn chống tham nhũng cũng có thể mang lại hiệu quả.
Thiết lập hệ thống phòng ngừa
1. Đào tạo cán bộ, nhân viên và cam kết liêm chính
Doanh nghiệp cần định kỳ tổ chức đào tạo về chống tham nhũng và liêm chính cho cán bộ, nhân viên, đồng thời yêu cầu nộp cam kết liêm chính mỗi khi tuyển dụng hoặc thăng chức để nâng cao nhận thức về nghĩa vụ liêm chính.
Đặc biệt, việc xác định cán bộ cấp cao và người phụ trách kế toán, mua sắm, nhân sự là nhóm cần được đào tạo chuyên sâu riêng có thể mang lại hiệu quả.
2. Áp dụng cơ chế hợp đồng liêm chính với đối tác
Doanh nghiệp cần đưa các điều kiện đặc biệt về hợp đồng liêm chính vào mọi hợp đồng ký với đối tác, quy định rõ việc chấm dứt hợp đồng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi xảy ra hành vi nhận tiền, tài sản hoặc tiêu cực đấu thầu, đồng thời vận hành cơ chế hạn chế tư cách tham gia đấu thầu và đăng ký vào danh sách hạn chế giao dịch.
3. Xây dựng hệ thống phòng ngừa xung đột lợi ích
Khi cán bộ hoặc nhân viên giao dịch với doanh nghiệp bên ngoài, người thân hoặc doanh nghiệp của người quen có lợi ích liên quan đến công vụ của mình, doanh nghiệp phải yêu cầu khai báo xung đột lợi ích. Nếu phát sinh xung đột lợi ích, người đó cần được loại khỏi công việc liên quan hoặc phải trải qua quy trình kiểm toán và phê duyệt độc lập.
Xây dựng hệ thống phát hiện và chế tài sau vi phạm
1. Vận hành cơ chế tố giác nội bộ
Doanh nghiệp cần vận hành trung tâm tiếp nhận tố giác nội bộ ẩn danh và bảo mật để tiếp nhận thông tin từ cán bộ, nhân viên, đối tác và người bên ngoài; các tố giác đã tiếp nhận phải được bộ phận quản trị đạo đức hoặc bộ phận kiểm toán điều tra độc lập.
Việc bảo đảm tính công bằng của kết quả điều tra thông qua tư vấn của chuyên gia pháp lý bên ngoài là cần thiết.
2. Xây dựng cơ chế bảo vệ người tố giác
Doanh nghiệp cần quy định rõ việc cấm gây bất lợi về nhân sự đối với người tố giác, bảo đảm vị trí công tác, bảo vệ an toàn cá nhân và chi trả tiền thưởng, đồng thời hoàn thiện quy định để có thể nhanh chóng áp dụng biện pháp khắc phục nếu phát sinh bất lợi.
Doanh nghiệp cũng có thể đồng thời áp dụng cơ chế thưởng nhằm khuyến khích tố giác tham nhũng.
3. Áp dụng chế tài nghiêm khắc khi phát hiện tham nhũng
Khi phát hiện hành vi tham nhũng, về nguyên tắc, doanh nghiệp cần áp dụng quy định kỷ luật nội bộ và quản lý nhân sự theo nguyên tắc không khoan nhượng, đồng thời thực hiện sa thải kỷ luật, yêu cầu bồi thường thiệt hại và tố giác hình sự.
Đối với đối tác, cần áp dụng các biện pháp chấm dứt hợp đồng, hạn chế tham gia đấu thầu và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo pháp luật.
Quản lý rủi ro pháp lý và sử dụng chứng nhận bên ngoài
1. Ứng phó rủi ro trong đấu thầu của cơ quan công
Khi xảy ra vụ việc tham nhũng, doanh nghiệp có thể phải chịu các chế tài hành chính như bị Cơ quan Mua sắm công Hàn Quốc hạn chế tham gia đấu thầu, đình chỉ giao dịch với cơ quan công, hạ mức xếp hạng tín dụng hoặc giảm điểm đánh giá uy tín. Vì vậy, cần kiểm tra rủi ro từ trước và báo cáo kịp thời kết quả điều tra nguyên nhân cùng biện pháp cải thiện khi phát hiện vi phạm.
2. Đạt chứng nhận hệ thống quản lý chống tham nhũng
Để nâng cao mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh trong đấu thầu bên ngoài, việc đạt chứng nhận hệ thống quản lý chống tham nhũng nhằm xác minh khách quan cơ chế quản lý phòng, chống tham nhũng cũng có thể mang lại hiệu quả.
Các doanh nghiệp lớn và cơ quan công coi đây là yêu cầu thiết yếu, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng đang có xu hướng từng bước mở rộng áp dụng.
3. Sử dụng tư vấn pháp lý và kiểm toán bên ngoài
Doanh nghiệp nên thường xuyên theo dõi các nội dung sửa đổi của pháp luật về chống tham nhũng, khuyến nghị của Ủy ban Chống tham nhũng và Quyền công dân Hàn Quốc và các trường hợp phát hiện hành vi tham nhũng, đồng thời ký hợp đồng với công ty luật hoặc công ty kế toán bên ngoài để vận hành cơ chế tư vấn pháp lý định kỳ và hỗ trợ kiểm toán nội bộ.
5. Phòng, chống tham nhũng | Danh sách kiểm tra rủi ro chống tham nhũng của doanh nghiệp
✅Các cán bộ quản lý chủ chốt và trưởng bộ phận có tiền sử tham nhũng, chiếm đoạt tài sản đang quản lý, hối lộ hoặc vi phạm nghĩa vụ quản lý gây thiệt hại trong vòng 3 năm gần đây hay không?
✅Doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống kiểm tra khả năng xảy ra tiêu cực đấu thầu, nhận khoản hoa hồng bất chính hoặc giao dịch ngầm trong quá trình lựa chọn và ký hợp đồng với nhà cung cấp, đối tác và đơn vị cung cấp dịch vụ hay chưa?
✅Có tồn tại thông lệ vận động hành lang từ bên ngoài, đề nghị không chính đáng hoặc cung cấp quà tặng, chiêu đãi cho người phụ trách hợp đồng, cấp phép và phê duyệt với cơ quan công hay không?
✅Doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống phê duyệt và ghi chép nội bộ đối với các cuộc họp, bữa ăn và hoạt động chiêu đãi với người phụ trách của cơ quan công hay chưa?
✅Khi tham gia đấu thầu công, doanh nghiệp có kiểm tra trước nguy cơ thông thầu, thỏa thuận trước không chính đáng hoặc giao thầu phụ bất hợp pháp hay không?
✅Doanh nghiệp đã xây dựng thành quy trình hướng dẫn các thủ tục kỷ luật nội bộ, chấm dứt hợp đồng và áp dụng biện pháp pháp lý khi xảy ra hành vi tham nhũng hay chưa?
✅Doanh nghiệp có yêu cầu đối tác, đại lý và nhà thầu phụ nộp cam kết phòng, chống tham nhũng hoặc cam kết tuân thủ quy tắc đạo đức hay không?
✅Doanh nghiệp đã xây dựng cơ chế phối hợp ứng phó nhanh chóng với chuyên gia pháp lý và công ty luật bên ngoài khi xảy ra vụ việc tham nhũng hay chưa?
✅Khi phát hiện hành vi tham nhũng, doanh nghiệp đã chuẩn bị phương án khắc phục thiệt hại, yêu cầu bồi thường và xác định trách nhiệm của người gây ra hành vi hay chưa?
✅Doanh nghiệp đã xây dựng lộ trình chuẩn bị cho các quyết định hành chính như hạn chế tham gia đấu thầu của cơ quan công hoặc loại khỏi dự án hỗ trợ công hay chưa?
✅Doanh nghiệp đã chuẩn bị phương án thông báo vụ việc tham nhũng và giải trình sau đó với tổ chức đánh giá ESG, nhà đầu tư tổ chức và các đối tác kinh doanh chủ chốt hay chưa?
Xem nội dung video liên quan
đến vụ việc này.
Trong quản trị ESG, phòng ngừa rủi ro là điều bắt buộc
