Tạm đình chỉ chức vụ đối với công chức

Tạm đình chỉ chức vụ và kỷ luật đối với công chức đều là biện pháp nhân sự gây ra những bất lợi nhất định, nhưng có sự khác biệt rõ ràng về tính chất pháp lý, căn cứ phát sinh, thủ tục, quan hệ về tư cách và việc chi trả lương.

Tạm đình chỉ chức vụ là quyết định hành chính không mang tính kỷ luật, theo đó người có thẩm quyền bổ nhiệm chủ động loại công chức khỏi việc thực hiện nhiệm vụ khi đánh giá rằng công chức thuộc trường hợp không thích hợp để tiếp tục thực hiện công việc.

Khác với kỷ luật, đây không phải là biện pháp chế tài mà là biện pháp nhân sự mang tính tạm thời và phòng ngừa.

Trong khi đó, kỷ luật là biện pháp chế tài được áp dụng sau khi ủy ban kỷ luật thẩm tra và ra quyết định nhằm truy cứu trách nhiệm khi công chức vi phạm pháp luật, nghĩa vụ công vụ hoặc nghĩa vụ tận tâm; bản thân quyết định này kéo theo hiệu lực chế tài theo pháp luật.

Việc loại khỏi nhiệm vụ chỉ được áp dụng trong trường hợp cần ưu tiên thực hiện biện pháp này và có thể được áp dụng ngay cả khi tính trái pháp luật hoặc trách nhiệm đối với hành vi chưa được xác định.

Ngược lại, chỉ có thể kỷ luật khi xác định công chức đã thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc sai phạm. Trước đó phải bảo đảm các quyền về thủ tục như xác minh sự việc cụ thể và tạo cơ hội trình bày ý kiến cho người bị nghi ngờ vi phạm kỷ luật.

Mặc dù tạm đình chỉ chức vụ được phân biệt với kỷ luật, biện pháp này vẫn kéo theo những bất lợi đáng kể trên thực tế.

▶Giảm lương

-Tạm đình chỉ chức vụ thông thường (không đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ, kết quả công tác kém, v.v.)
Chi trả 80% tiền lương

-Tạm đình chỉ chức vụ trong thời gian đang có yêu cầu xem xét kỷ luật hoặc do bị truy tố trong vụ án hình sự
Trong vòng 3 tháng kể từ ngày tạm đình chỉ chức vụ: chi trả 80% tiền lương
Sau 3 tháng kể từ ngày tạm đình chỉ chức vụ: chi trả 50% tiền lương

-Tạm đình chỉ chức vụ do hành vi sai phạm (sai phạm liên quan đến tiền, tài sản, tội phạm tình dục, v.v.)
Chi trả 50% tiền lương; sau 3 tháng, chi trả 30% tiền lương

▶Gián đoạn thâm niên công tác và hạn chế thăng chức

Thời gian bị tạm đình chỉ chức vụ có thể được tính là yếu tố bất lợi trong đánh giá công tác và quản lý nhân sự; công chức có thể bị loại khỏi diện xét thăng chức hoặc thời gian này không được tính vào thâm niên.

▶Định kiến xã hội và tổn hại danh dự

Nếu việc tạm đình chỉ chức vụ được biết đến trong hoặc ngoài cơ quan, danh dự và uy tín của công chức có thể bị ảnh hưởng; đặc biệt, việc liên quan đến vụ án hình sự có thể gây tổn hại lớn đến hình ảnh xã hội.

Sau đây là khái niệm về biện pháp tạm đình chỉ chức vụ được thể hiện qua các án lệ liên quan.

▶Tính chất của biện pháp tạm đình chỉ chức vụ

Tạm đình chỉ chức vụ thường là biện pháp tạm thời nhằm phòng ngừa nguy cơ gây cản trở công việc nếu công chức tiếp tục thực hiện nhiệm vụ trong trường hợp người đó không đủ năng lực công tác, có kết quả công tác rất kém, đang trong quá trình xử lý kỷ luật hoặc đã bị truy tố trong vụ án hình sự.

Nói cách khác, đây là “biện pháp nhân sự tạm thời”, theo đó công chức không được giao chức vụ trong một thời gian và bị loại khỏi việc thực hiện nhiệm vụ.

Biện pháp này có tính chất khác với “kỷ luật”, vốn nhằm duy trì trật tự trong tổ chức bằng cách truy cứu trách nhiệm đối với hành vi sai phạm đã xảy ra.

▶Khả năng áp dụng đồng thời biện pháp tạm đình chỉ chức vụ và quyết định kỷ luật

Tạm đình chỉ chức vụ là biện pháp tạm thời không giao chức vụ khi công chức khó có thể tiếp tục đảm nhiệm công việc vì lý do nhất định. Mặc dù đây là quyết định gây bất lợi cho công chức, biện pháp này có tính chất khác với kỷ luật.

Vì vậy, dù trước tiên áp dụng biện pháp tạm đình chỉ chức vụ và sau đó tiếp tục áp dụng hình thức kỷ luật như giảm lương vì cùng một lý do, trường hợp này không bị coi là xử phạt hai lần đối với cùng một vụ việc theo nguyên tắc không xét xử hai lần.

Do đó, biện pháp tạm đình chỉ chức vụ và quyết định kỷ luật có thể được áp dụng song song mà không phát sinh vấn đề pháp lý chỉ vì việc áp dụng đồng thời.

▶Hiệu lực của quyết định tạm đình chỉ chức vụ

Quy định cho phép không giao chức vụ đối với “công chức đang bị yêu cầu xem xét kỷ luật” được hiểu là chỉ có thể tạm đình chỉ chức vụ trong thời gian việc xem xét, quyết định kỷ luật đang được tiến hành.

Vì vậy, nếu quyết định kỷ luật thực tế đã được ban hành hoặc thủ tục kỷ luật bị hủy bỏ sau khi công chức bị tạm đình chỉ chức vụ, quyết định tạm đình chỉ chức vụ sẽ tự động hết hiệu lực và không thể tiếp tục được duy trì.

▶Hiệu lực của quyết định bãi nhiệm và quyết định tạm đình chỉ chức vụ

Nếu công chức trước tiên bị tạm đình chỉ chức vụ và sau đó bị bãi nhiệm vì cùng một lý do, khi quyết định bãi nhiệm được ban hành sau đó trở thành quyết định cuối cùng thì quyết định tạm đình chỉ chức vụ trước đó sẽ không còn hiệu lực.

Nói cách khác, nếu công chức bị bãi nhiệm vì cùng một lý do thì quyết định tạm đình chỉ chức vụ hiện có sẽ tự động mất hiệu lực.

Công chức có thể yêu cầu xem xét khiếu nại công vụ đối với quyết định tạm đình chỉ chức vụ để tính hợp pháp của quyết định được xem xét lại.

Nếu không đồng ý với kết quả xem xét khiếu nại công vụ, công chức có thể khởi kiện hành chính và yêu cầu tòa án hủy quyết định.

Nếu tự mình xử lý quyết định tạm đình chỉ chức vụ, công chức có thể thực hiện các thủ tục dưới đây.

1. Thu thập và xem xét văn bản quyết định

-Yêu cầu bộ phận nhân sự cung cấp bản sao quyết định tạm đình chỉ chức vụ và văn bản nêu lý do liên quan
-Kiểm tra căn cứ tạm đình chỉ chức vụ có đáp ứng các điều kiện pháp luật hay không
-Thu thập hồ sơ thanh tra nội bộ, tài liệu đánh giá công tác, văn bản yêu cầu kỷ luật, v.v.

2. Chuẩn bị yêu cầu xem xét khiếu nại công vụ

Phải lập đơn yêu cầu xem xét khiếu nại công vụ có ghi các nội dung dưới đây, đính kèm 1 bản sao của đơn cùng bản sao văn bản giải trình lý do ra quyết định hoặc thông báo điều động nhân sự và nộp cho Ủy ban Xem xét khiếu nại công vụ có thẩm quyền.

-Địa chỉ, họ tên, số đăng ký cư trú và số điện thoại
-Tên cơ quan hiện tại hoặc cơ quan trước đây và chức vụ hiện tại hoặc trước đây
-Người bị khiếu nại (đối với quyết định hoặc việc không thực hiện hành vi của Tổng thống thì ghi người có thẩm quyền đề nghị)
-Nội dung yêu cầu khiếu nại
-Lý do khiếu nại và phương thức chứng minh

3. Chuẩn bị khởi kiện hành chính

-Xác định tòa án hành chính có thẩm quyền và khởi kiện yêu cầu hủy quyết định hành chính
-Có thể sắp xếp các lập luận trong đơn khởi kiện như sau

Không đáp ứng điều kiện tạm đình chỉ chức vụ
Có sai sót về thủ tục (không tổ chức phiên trình bày ý kiến, không ghi lý do, v.v.)
Thiếu mối liên hệ giữa lý do truy tố và nhiệm vụ
Xâm phạm quá mức các quyền cơ bản (sinh kế, danh dự)