MỤC LỤC
- 1. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) | Khái niệm cơ bản
- 2. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Khái niệm và sự cần thiết của việc mua lại doanh nghiệp
- - Quy trình mua lại doanh nghiệp
- - Danh mục kiểm tra thẩm định doanh nghiệp
- 3. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Khái niệm và sự cần thiết của việc sáp nhập doanh nghiệp
- - Quy trình sáp nhập doanh nghiệp
- 4. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Sự khác biệt giữa mua lại và sáp nhập doanh nghiệp
- - So sánh ưu điểm và hạn chế của mua lại và sáp nhập doanh nghiệp
- - Chiến lược lựa chọn theo tình hình doanh nghiệp
- 5. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Các vấn đề pháp lý và thực tiễn chủ yếu về M&A mà doanh nghiệp quan tâm
1. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) | Khái niệm cơ bản
Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) là một chuỗi hành vi pháp lý, trong đó một doanh nghiệp mua cổ phần hoặc tài sản của doanh nghiệp khác, hoặc hai doanh nghiệp hợp nhất thành một pháp nhân.
Hoạt động này không chỉ nhằm mở rộng quy mô doanh nghiệp mà còn được sử dụng như một công cụ chiến lược để giành quyền quản lý điều hành, gia nhập lĩnh vực kinh doanh mới, mở rộng sức ảnh hưởng trên thị trường và tiếp nhận nhân lực, công nghệ.
Qua đó, doanh nghiệp có thể bổ sung những năng lực còn thiếu và nâng cao tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.
Việc nhanh chóng gia nhập lĩnh vực kinh doanh mới cũng có thể tạo cơ hội xây dựng lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Đối với mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, công tác chuẩn bị và quản lý quy trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhất là trong quá trình mua lại hoặc sáp nhập một phần doanh nghiệp khác, các bên cần hiểu rõ quy định pháp luật có liên quan.
Cần xây dựng nền tảng để phòng ngừa trước rủi ro pháp lý, tranh chấp và ứng phó kịp thời với những vấn đề pháp lý có thể phát sinh.
2. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Khái niệm và sự cần thiết của việc mua lại doanh nghiệp
Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp nắm quyền quản lý điều hành hoặc một tỷ lệ cổ phần nhất định của doanh nghiệp khác để thực hiện quyền kiểm soát trên thực tế.
Các phương thức mua lại gồm mua cổ phần và mua tài sản. Khi mua cổ phần, pháp nhân hiện hữu vẫn được duy trì; còn khi mua tài sản, bên mua có thể lựa chọn tiếp nhận tài sản và nghĩa vụ nợ.
Việc mua lại doanh nghiệp có thể nhằm gia nhập lĩnh vực kinh doanh mới, tiếp nhận nhân lực và công nghệ, ứng phó với đối thủ cạnh tranh, cải thiện kết quả kinh doanh và nâng cao giá trị tài sản của doanh nghiệp được mua lại. Phương thức này còn được sử dụng để cải thiện cơ cấu quản trị hoặc tái cơ cấu công ty.
Do quá trình mua lại đi kèm nhiều thủ tục pháp lý như nghị quyết đại hội đồng cổ đông, công bố thông tin, ký kết hợp đồng mua lại và thẩm định doanh nghiệp, việc rà soát trước giao dịch là cần thiết.
Quy trình mua lại doanh nghiệp
Quy trình mua lại doanh nghiệp thường được tiến hành theo thứ tự rà soát sơ bộ → thẩm định doanh nghiệp → ký kết hợp đồng chính thức → chuyển giao quyền.
① Ở giai đoạn rà soát sơ bộ, bên mua kiểm tra cơ cấu tài chính, môi trường kinh doanh, rủi ro kiện tụng của doanh nghiệp mục tiêu và thảo luận về ý định chuyển nhượng cũng như điều kiện mua lại.
② Trong quá trình thẩm định doanh nghiệp, các bên rà soát toàn diện về kế toán, thuế, pháp lý, nhân sự, quyền sở hữu trí tuệ và rủi ro liên quan đến thương mại công bằng. Việc đánh giá rủi ro từ các nghĩa vụ nợ chưa công bố, tranh chấp kiện tụng và hành vi vi phạm hợp đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
③ Trong hợp đồng chính thức, các bên thỏa thuận và ghi rõ giá mua lại, điều kiện giao dịch, các tuyên bố và bảo đảm, điều khoản vi phạm hợp đồng cùng các điều kiện tiên quyết.
④ Quy trình mua lại kết thúc sau khi thanh toán khoản tiền còn lại và hoàn tất việc chuyển giao quyền.
Danh mục kiểm tra thẩm định doanh nghiệp
Khi tiến hành thẩm định doanh nghiệp trong quy trình mua lại, cần kiểm tra kỹ mọi lĩnh vực, bao gồm rủi ro pháp lý, tài chính, thuế, nhân sự, quyền kinh doanh và các hợp đồng chủ yếu. Do đó, nên chuẩn bị một danh mục kiểm tra toàn diện.
Dưới đây là danh mục kiểm tra thẩm định doanh nghiệp được sắp xếp theo từng nhóm nội dung.
▶Pháp lý
Tài liệu liên quan đến việc bổ nhiệm và miễn nhiệm người đại diện theo pháp luật, thành viên điều hành và kiểm toán viên
Giấy phép, giấy chứng nhận đăng ký liên quan đến việc thành lập pháp nhân/cấp phép và giấy phép kinh doanh
Tình trạng kiện tụng, quyết định hành chính và điều tra của Ủy ban Thương mại Công bằng Hàn Quốc
Các hợp đồng chủ yếu (hợp đồng cung ứng, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng thuê, hợp đồng cấp phép)
Tình trạng thiết lập quyền bảo đảm (quyền thế chấp bảo đảm cho khoản nợ tối đa, quyền cầm cố, kê biên tạm thời tài sản, biện pháp khẩn cấp tạm thời)
Quyền sở hữu trí tuệ (giấy chứng nhận đăng ký sáng chế, nhãn hiệu, quyền tác giả và quyền kiểu dáng công nghiệp)
Việc tuân thủ quy định về bảo vệ thông tin cá nhân (chính sách xử lý thông tin cá nhân, văn bản đồng ý)
▶Tài chính
Chi tiết nghĩa vụ nợ, tiền cho vay, khoản tạm ứng và tài sản bảo đảm
Tình hình tài sản (bất động sản, tài sản hữu hình, tài sản đầu tư, hàng tồn kho)
Lịch sử giao dịch với các tổ chức tài chính chủ yếu và hợp đồng vay
Tình trạng quá hạn của khoản phải thu, khoản phải trả, quyền đòi nợ và nghĩa vụ nợ
Tài liệu định giá lợi thế thương mại và tài sản vô hình
Lịch sử giao dịch với công ty liên kết và bên có quan hệ đặc biệt
▶Thuế
Lịch sử thanh tra thuế và số tiền thuế bị truy thu
Thuế bổ sung, thuế quá hạn và các khoản thuế liên quan đến kê biên tạm thời tài sản
Rủi ro thuế liên quan đến khoản tạm ứng và tài sản không phục vụ hoạt động kinh doanh
Vấn đề liên quan đến chế độ giá chuyển nhượng và thuế quốc tế
Chi tiết áp dụng khấu trừ và miễn giảm thuế
▶Nhân sự và lao động
Tình trạng nợ lương và chưa thanh toán trợ cấp hưu trí
Tình hình quản lý thời giờ làm việc, ngày nghỉ và ngày nghỉ phép năm
Thỏa ước lao động tập thể, hoạt động công đoàn và việc bầu đại diện người lao động
Tình trạng tham gia và nợ đóng 4 loại bảo hiểm bắt buộc tại Hàn Quốc
Chi tiết các khoản khuyến khích dành cho nhân sự chủ chốt và quyền chọn mua cổ phiếu
Hợp đồng với thành viên điều hành chủ chốt, việc miễn nhiệm và sự tồn tại của điều khoản không cạnh tranh
3. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Khái niệm và sự cần thiết của việc sáp nhập doanh nghiệp
Sáp nhập doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều pháp nhân kết hợp thành một pháp nhân, bao gồm sáp nhập thành lập pháp nhân mới (tất cả công ty hiện hữu được thanh lý, sau đó thành lập pháp nhân mới) và sáp nhập vào công ty tồn tại (công ty tiếp nhận + công ty chấm dứt tồn tại).
Sáp nhập được sử dụng nhằm mở rộng lĩnh vực kinh doanh, tránh đầu tư trùng lặp, nâng cao hiệu quả quản lý, mua lại đối thủ cạnh tranh hoặc hưởng ưu đãi thuế.
Đây cũng thường là công cụ chiến lược để tái cơ cấu nội bộ, tăng cường quyền quản lý điều hành đối với công ty con và mở rộng thị phần. Quá trình này đi kèm với nghị quyết đặc biệt của đại hội đồng cổ đông, thủ tục bảo vệ chủ nợ, việc lập hợp đồng sáp nhập và thủ tục thông báo theo Luật Thương mại của Hàn Quốc cũng như Luật của Hàn Quốc về điều chỉnh độc quyền và thương mại công bằng.
Quy trình sáp nhập doanh nghiệp
Việc sáp nhập doanh nghiệp được thực hiện theo các thủ tục pháp lý sau đây.
① Thảo luận cơ bản và ra quyết định về việc sáp nhập : Hội đồng quản trị thông qua nghị quyết và hai công ty tiến hành thảo luận
② Ký kết hợp đồng sáp nhập : Ghi rõ mục đích, điều kiện sáp nhập, kế hoạch phát hành cổ phiếu mới, ngày sáp nhập và các nội dung khác
③ Nghị quyết đặc biệt của đại hội đồng cổ đông : Cần có sự tán thành của ít nhất 2/3 tổng số cổ phiếu đã phát hành tại đại hội đồng cổ đông
④ Thủ tục bảo vệ chủ nợ : Tiếp nhận ý kiến phản đối trong thời hạn 1 tháng sau khi công bố
⑤ Thông báo tập trung kinh tế : Phải thông báo và chịu sự thẩm tra nếu vượt quá tiêu chí nhất định về doanh thu hoặc tài sản
⑥ Đăng ký sáp nhập và hợp nhất pháp nhân : Sáp nhập vào công ty tồn tại hoặc thành lập pháp nhân mới
4. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Sự khác biệt giữa mua lại và sáp nhập doanh nghiệp
Mua lại và sáp nhập doanh nghiệp đều làm thay đổi cơ cấu kiểm soát doanh nghiệp về hình thức, nhưng có hình thức và hiệu lực pháp lý khác nhau.
Mua lại doanh nghiệp: Duy trì địa vị pháp lý của pháp nhân hiện hữu; bên mua mua cổ phần hoặc tài sản để nắm quyền quản lý điều hành
Sáp nhập doanh nghiệp: Một công ty chấm dứt tồn tại, hoặc cả hai công ty chấm dứt tồn tại để thành lập công ty mới; tư cách pháp nhân được hợp nhất
Các điểm khác biệt pháp lý gồm điều kiện thông qua nghị quyết của đại hội đồng cổ đông, thủ tục bảo vệ chủ nợ, thông báo tập trung kinh tế, phương thức xử lý thuế và việc có tiếp nhận nghĩa vụ nợ, tranh chấp của công ty được mua lại hay không. Trong thực tiễn, tính linh hoạt của việc mua lại và tính minh bạch về thủ tục của việc sáp nhập đều được đánh giá là có những ưu điểm và hạn chế riêng.
So sánh ưu điểm và hạn chế của mua lại và sáp nhập doanh nghiệp
| Tiêu chí | Mua lại doanh nghiệp | Sáp nhập doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Khái niệm | Duy trì công ty hiện hữu trong khi bên mua mua cổ phần của công ty đó để giành quyền kiểm soát | Kết hợp hai hoặc nhiều công ty thành một và hợp nhất tư cách pháp nhân |
| Ưu điểm | Thủ tục tương đối nhanh và có thể được đơn giản hóa Có thể tận dụng nền tảng kinh doanh hiện hữu do pháp nhân được mua lại vẫn duy trì tính độc lập Có thể điều chỉnh phạm vi mua lại (cổ phần/tài sản), qua đó thiết kế cơ cấu mua lại linh hoạt Có thể sử dụng các chiến lược giành quyền quản lý điều hành như M&A thù địch | Nâng cao hiệu quả quản lý và sự ổn định của quyền quản lý điều hành thông qua việc hợp nhất tư cách pháp nhân Nghĩa vụ nợ và tranh chấp được tiếp nhận đồng thời qua việc sáp nhập, giúp đơn giản hóa việc xử lý pháp lý Đơn giản hóa công tác thuế, kế toán và cơ cấu quản trị nhờ thống nhất tư cách pháp nhân Có thể nâng cao mức độ tín nhiệm của đối tác và tổ chức tài chính |
| Hạn chế | Nếu không tiếp nhận nghĩa vụ nợ và tranh chấp pháp lý hiện hữu của pháp nhân được mua lại, rủi ro liên quan có thể vẫn tồn tại Sự đồng ý của đối tác kinh doanh chủ chốt và người lao động có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng | Cần thực hiện các thủ tục phức tạp như nghị quyết đặc biệt của đại hội đồng cổ đông và thủ tục bảo vệ chủ nợ Có thể phát sinh chi phí do xác định tỷ lệ sáp nhập và thực hiện quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần Có nguy cơ mất giá trị thương hiệu và văn hóa tổ chức của pháp nhân bị sáp nhập |
Chiến lược lựa chọn theo tình hình doanh nghiệp
Đối với doanh nghiệp chỉ muốn mua tài sản và hạn chế trách nhiệm pháp lý, có thể cân nhắc mua lại doanh nghiệp, phương thức cho phép chỉ tiếp nhận những tài sản kinh doanh cần thiết mà không tiếp nhận nghĩa vụ nợ, tranh chấp hoặc quan hệ hợp đồng.
Đối với doanh nghiệp muốn ổn định quyền quản lý điều hành và hợp nhất pháp nhân trong dài hạn, có thể cân nhắc sáp nhập doanh nghiệp, theo đó tư cách pháp nhân của công ty bị sáp nhập chấm dứt và hiệu quả vận hành có thể được nâng cao.
5. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp | Các vấn đề pháp lý và thực tiễn chủ yếu về M&A mà doanh nghiệp quan tâm
Dưới đây là những vấn đề pháp lý và thực tiễn chủ yếu về M&A mà doanh nghiệp thường quan tâm.
▶Việc tiếp nhận người lao động hiện hữu, hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể sau giao dịch mua bán và sáp nhập
Khi một doanh nghiệp mua lại doanh nghiệp mục tiêu hoặc thực hiện sáp nhập vào công ty tồn tại, hợp đồng lao động của người lao động hiện hữu được tự động tiếp nhận và thỏa ước lao động tập thể hiện hành tiếp tục có hiệu lực.
Đặc biệt, các quy định trong thỏa ước lao động tập thể về điều kiện lao động, phúc lợi và thủ tục sa thải cũng được áp dụng cho pháp nhân sau sáp nhập. Vì những quy định này có thể xung đột với cơ cấu tiền lương hoặc chính sách nhân sự của doanh nghiệp mua lại, cần tiến hành thẩm định trước giao dịch.
▶Các điều khoản trọng yếu cần có trong hợp đồng mua bán và sáp nhập
Hợp đồng M&A cần quy định không chỉ các điều kiện mua lại mà còn cả điều khoản về tuyên bố và bảo đảm, tiền phạt vi phạm, điều kiện tiên quyết, bảo mật, không cạnh tranh, tiếp nhận tranh chấp và nghĩa vụ nợ, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ cùng kế hoạch tích hợp sau sáp nhập (PMI).
Nếu bỏ sót những nội dung này, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với rủi ro như kiện tụng ngoài dự kiến, tranh chấp quyền quản lý điều hành, truy thu thuế hoặc rò rỉ bí mật kinh doanh.
▶Các nội dung cần kiểm tra trong quá trình thẩm định doanh nghiệp (Due Diligence)
Không nên chỉ rà soát báo cáo tài chính mà còn cần kiểm tra kỹ nghĩa vụ nợ chưa được công bố, tình hình kiện tụng/tranh chấp, tình trạng đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và tranh chấp xâm phạm quyền, rủi ro vi phạm Luật của Hàn Quốc về điều chỉnh độc quyền và thương mại công bằng, vi phạm Luật của Hàn Quốc về giao dịch công bằng trong quan hệ thầu phụ, tình trạng giấy phép, hợp đồng với đối tác chủ chốt và hợp đồng lao động.
Đặc biệt, nếu nhận chuyển nhượng hoạt động kinh doanh, cần kiểm tra khả năng chuyển giao các giấy phép có liên quan.
▶Chiến lược bảo vệ quyền quản lý điều hành sau giao dịch mua bán và sáp nhập
Ban lãnh đạo hiện hữu, cổ đông thiểu số hoặc nhà đầu tư thù địch của doanh nghiệp được mua lại có thể phát sinh tranh chấp về quyền cổ đông hoặc thực hiện hành vi cản trở quyền quản lý điều hành.
Để ứng phó, cần xây dựng chiến lược phòng vệ như phát hành cổ phiếu mới, phát hành cổ phiếu không có quyền biểu quyết, bảo đảm tỷ lệ sở hữu của các cổ đông thân thiện hoặc quy định điều kiện thông qua nghị quyết đặc biệt của đại hội đồng cổ đông.
▶Rủi ro thuế có thể phát sinh sau giao dịch mua bán và sáp nhập
Đối với pháp nhân sau sáp nhập, có thể phát sinh vấn đề liên quan đến giới hạn chuyển lỗ của pháp nhân bị sáp nhập, thuế đánh giá lại tài sản, thuế thu nhập từ chuyển nhượng, thuế mua tài sản và thuế tặng cho.
Đặc biệt, cần rà soát kỹ nghĩa vụ thuế mua tài sản khi thực hiện giao dịch mua lại tài sản, việc có đánh thuế đối với chênh lệch sáp nhập hay không và vấn đề thuế giá trị gia tăng đối với các giao dịch sau đó.
▶Điều kiện thông báo tập trung kinh tế và rủi ro vi phạm theo pháp luật về thương mại công bằng
Theo Luật của Hàn Quốc về điều chỉnh độc quyền và thương mại công bằng, giao dịch mua bán và sáp nhập đạt quy mô nhất định phải được thông báo như một giao dịch tập trung kinh tế. Vi phạm nghĩa vụ này có thể dẫn đến khoản tiền phạt bổ sung và lệnh cấm sáp nhập.
Cần xác định giao dịch có thuộc diện phải thông báo hay không, có thể áp dụng thủ tục thẩm tra rút gọn hay không và có cần thảo luận trước với cơ quan có thẩm quyền hay không.
▶Quan hệ quyền đối với công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp được mua lại sau giao dịch
Trước khi mua lại, cần kiểm tra tình trạng đăng ký, quyền sở hữu và tranh chấp xâm phạm đối với các quyền sở hữu trí tuệ như sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, quyền tác giả và bí mật kinh doanh.
Điều khoản về quyền sở hữu trí tuệ trong thỏa thuận bảo mật (NDA) và hợp đồng lao động đã ký với đối tác, người lao động cũng là nội dung trọng yếu cần kiểm tra.
▶Khả năng duy trì đối tác và quan hệ hợp đồng sau giao dịch mua bán và sáp nhập
Nếu đối tác chủ chốt từ chối tiếp tục giao dịch hoặc thay đổi điều kiện sau khi doanh nghiệp được mua lại hoặc sáp nhập, có thể phát sinh rủi ro ngừng thực hiện hợp đồng hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Cần rà soát các điều khoản trong hợp đồng với đối tác chủ chốt về việc chuyển nhượng hợp đồng và duy trì hợp đồng khi sáp nhập, đồng thời tiến hành thảo luận trước.
